Giấc ngủ REM là gì? Tầm quan trọng của giấc ngủ REM

Giấc ngủ không chỉ là khoảng thời gian để cơ thể nghỉ ngơi mà còn diễn ra nhiều hoạt động quan trọng giúp não bộ phục hồi và xử lý thông tin. Trong đó, giấc ngủ REM được xem là một giai đoạn đặc biệt của chu kỳ ngủ, có liên quan mật thiết đến trí nhớ, cảm xúc và sức khỏe tinh thần. Vậy giấc ngủ REM là gì, có vai trò như thế nào đối với cơ thể và làm sao để duy trì giấc ngủ chất lượng? Hãy cùng Sleep tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.

1. Tìm hiểu giấc ngủ REM và NREM 

Giấc ngủ của con người được chia thành hai trạng thái chính là REM và non-REM, mỗi trạng thái đảm nhận những chức năng riêng trong quá trình nghỉ ngơi và phục hồi cơ thể. 

1.1. REM trong giấc ngủ là gì? 

REM là viết tắt của Rapid Eye Movement, nghĩa là giai đoạn ngủ có chuyển động mắt nhanh. Trong giai đoạn này, hoạt động não bộ diễn ra mạnh mẽ, mắt chuyển động nhanh dù mí mắt vẫn khép kín và những giấc mơ thường xuất hiện sống động hơn. Nhịp tim, nhịp thở và huyết áp cũng có thể thay đổi, đôi khi gần giống trạng thái thức. Trong khi đó, các cơ xương tạm thời giảm trương lực để hạn chế cơ thể thực hiện những hành động theo nội dung giấc mơ.

Giấc ngủ REM thường xuất hiện lần đầu khoảng 70–90 phút sau khi bắt đầu ngủ, sau đó lặp lại nhiều lần trong đêm. Thời lượng của mỗi lần REM có xu hướng kéo dài hơn về nửa sau của giấc ngủ. Ở người trưởng thành, giai đoạn này thường chiếm khoảng 20–25% tổng thời gian ngủ, tuy nhiên tỷ lệ thực tế có thể thay đổi tùy từng người và độ tuổi.

1.2. Giấc ngủ non-REM là gì?

Giấc ngủ non-REM (Non-Rapid Eye Movement) là giai đoạn ngủ không có chuyển động mắt nhanh, chiếm phần lớn thời gian ngủ của con người. Giai đoạn này được chia thành 3 giai đoạn chính theo cách phân loại hiện nay, mỗi giai đoạn có những thay đổi riêng về hoạt động của não bộ và cơ thể:

• Giai đoạn 1 – Ngủ nông: Đây là thời điểm cơ thể chuyển từ trạng thái thức sang ngủ. Nhịp tim, nhịp thở và hoạt động cơ bắp bắt đầu chậm lại, nhưng giấc ngủ vẫn còn khá nhẹ nên bạn dễ tỉnh giấc bởi những tác động bên ngoài.
• Giai đoạn 2 – Ngủ ổn định: Cơ thể dần thư giãn sâu hơn, nhiệt độ giảm nhẹ và nhịp tim chậm lại. Hoạt động não bộ cũng có những thay đổi đặc trưng, giúp duy trì giấc ngủ và hạn chế phản ứng với các kích thích từ môi trường.
• Giai đoạn 3 – Ngủ sâu: Đây là giai đoạn ngủ sâu nhất của giấc ngủ non-REM, khi cơ thể tập trung phục hồi thể chất, sửa chữa mô và hỗ trợ các chức năng miễn dịch. Việc đánh thức một người trong giai đoạn này thường khó khăn hơn so với khi ngủ nông.

Mỗi giai đoạn non-REM đều góp phần duy trì chất lượng giấc ngủ và sức khỏe tổng thể. Đặc biệt, giấc ngủ sâu ở giai đoạn 3 có vai trò quan trọng trong quá trình phục hồi cơ thể, trong khi các giai đoạn đầu giúp cơ thể thích nghi dần với trạng thái nghỉ ngơi. Sau đó, giấc ngủ sẽ luân phiên giữa non-REM và REM qua nhiều chu kỳ trong đêm.

1.3. REM trong giấc ngủ phụ thuộc vào đâu?

Thời lượng và đặc điểm của giấc ngủ REM chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, trong đó có độ tuổi, nhịp sinh học, thời gian ngủ và tình trạng sức khỏe. Chẳng hạn, trẻ sơ sinh dành tỷ lệ thời gian ngủ ở trạng thái REM cao hơn đáng kể so với người trưởng thành. Khi tuổi tác tăng lên, cấu trúc giấc ngủ cũng thay đổi, khiến thời lượng và sự phân bố các giai đoạn ngủ có thể khác đi.

Mặc dù REM và non-REM có những đặc điểm riêng, cả hai đều phối hợp tạo nên chu kỳ giấc ngủ tự nhiên. Nếu non-REM hỗ trợ phục hồi thể chất và duy trì nhiều chức năng quan trọng của cơ thể, thì REM có vai trò đáng kể trong quá trình xử lý cảm xúc, củng cố trí nhớ và học tập. Vì vậy, duy trì thời gian ngủ đầy đủ và đều đặn giúp cơ thể có cơ hội trải qua các giai đoạn ngủ cần thiết.

2. Giấc ngủ rem có tốt không? Tầm quan trọng của giấc ngủ REM

Giấc ngủ REM không chỉ là giai đoạn thường gắn liền với những giấc mơ sống động mà còn góp phần duy trì hoạt động của não bộ và sức khỏe tinh thần. Vậy giấc ngủ REM có tốt không và mang lại những lợi ích gì? Dưới đây là những vai trò nổi bật của giai đoạn ngủ này.

2.1. 1 REM giấc ngủ giúp tăng cường trí nhớ

Trong giai đoạn REM, não bộ tiếp tục xử lý và củng cố thông tin đã tiếp nhận khi thức. Quá trình này góp phần liên kết những trải nghiệm mới với kiến thức sẵn có, từ đó hỗ trợ khả năng ghi nhớ và học tập. Những hình ảnh trong mơ đôi khi có vẻ rời rạc, khó hiểu do não bộ kết hợp nhiều ký ức, cảm xúc và trải nghiệm khác nhau.

Bên cạnh đó, chất lượng giấc ngủ nói chung có mối liên hệ mật thiết với khả năng ghi nhớ. Khi thường xuyên ngủ không đủ giấc hoặc giấc ngủ bị gián đoạn, não bộ có thể gặp khó khăn trong việc tiếp nhận và lưu giữ thông tin. Vì vậy, duy trì thời gian ngủ hợp lý và ổn định là điều cần thiết để hỗ trợ trí nhớ, đặc biệt khi tuổi tác tăng lên.

2.2. Giấc ngủ REM giúp phát triển khả năng ngôn ngữ

Giấc ngủ REM có liên quan đến quá trình học tập và xử lý thông tin, trong đó có những kỹ năng gắn với ngôn ngữ. Khi ngủ, não bộ tiếp tục củng cố các thông tin đã tiếp nhận trong ngày, hỗ trợ khả năng ghi nhớ từ vựng, nhận diện âm thanh và hình thành các mối liên kết cần thiết cho việc học hỏi.

Đối với trẻ nhỏ, giấc ngủ đóng vai trò quan trọng trong quá trình phát triển não bộ, bao gồm cả khả năng giao tiếp và ngôn ngữ. Trẻ sơ sinh có tỷ lệ giấc ngủ REM cao hơn người trưởng thành, phản ánh nhu cầu phát triển mạnh mẽ của não bộ trong giai đoạn đầu đời. Do đó, cha mẹ nên chú trọng xây dựng thói quen ngủ phù hợp với độ tuổi, giúp trẻ có đủ thời gian nghỉ ngơi để phát triển toàn diện.

2.3. Phát triển não bộ trẻ

Giấc ngủ REM đóng vai trò quan trọng đối với quá trình phát triển não bộ, đặc biệt trong những năm đầu đời. Ở giai đoạn này, não bộ liên tục hình thành và củng cố các kết nối thần kinh, hỗ trợ trẻ tiếp thu thông tin từ môi trường xung quanh. Giấc ngủ REM được cho là góp phần vào quá trình hoàn thiện các mạng lưới thần kinh liên quan đến học tập, ghi nhớ và phát triển nhận thức. Vì vậy, trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ cần được ngủ đủ giấc, phù hợp với độ tuổi để tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển toàn diện.

2.4. Chữa lành các vấn đề về tâm lý

Một trong những vai trò đáng chú ý của giấc ngủ REM là hỗ trợ xử lý cảm xúc và củng cố ký ức có liên quan đến trải nghiệm trong ngày. Trong giai đoạn này, não bộ tiếp tục hoạt động để xử lý thông tin và những trải nghiệm mang tính cảm xúc, góp phần giúp con người thích nghi với các sự kiện đã trải qua.

Ngược lại, tình trạng thiếu ngủ kéo dài có thể khiến bạn dễ cáu gắt, căng thẳng và khó kiểm soát cảm xúc. Một giấc ngủ đầy đủ, bao gồm cả REM và non-REM, giúp hỗ trợ khả năng điều hòa cảm xúc và duy trì trạng thái tinh thần ổn định. Tuy nhiên, giấc ngủ REM không phải phương pháp chữa trị trực tiếp các vấn đề tâm lý mà là một phần trong quá trình duy trì sức khỏe tinh thần tổng thể.

2.5. Tăng khả năng sáng tạo và giải quyết vấn đề

Trong giấc ngủ REM, não bộ tiếp tục xử lý những thông tin và trải nghiệm đã tiếp nhận khi thức. Quá trình này có thể giúp hình thành các liên kết mới giữa những ý tưởng, ký ức và kiến thức khác nhau, từ đó hỗ trợ tư duy linh hoạt và khả năng sáng tạo. Đây cũng là một trong những lý do giấc ngủ có thể góp phần giúp con người nhìn nhận vấn đề dưới nhiều góc độ và tìm ra hướng giải quyết mới.

2.6. Phục hồi não bộ

Mặc dù não bộ vẫn hoạt động tích cực trong giai đoạn REM, đây vẫn là một phần thiết yếu của chu kỳ ngủ, góp phần duy trì các chức năng nhận thức và sức khỏe tinh thần. Trong thời gian này, não bộ tiếp tục xử lý ký ức, củng cố thông tin và điều hòa cảm xúc sau một ngày hoạt động. Khi giấc ngủ bị thiếu hụt hoặc gián đoạn thường xuyên, khả năng tập trung, ghi nhớ và xử lý thông tin có thể bị ảnh hưởng. Vì vậy, duy trì giấc ngủ đầy đủ, đều đặn với sự luân phiên tự nhiên giữa REM và non-REM sẽ giúp não bộ hoạt động hiệu quả hơn.

3. Hướng dẫn cách ngủ REM

Để bước vào giấc ngủ REM, trước tiên cơ thể cần trải qua các giai đoạn ngủ non-REM. Quá trình này diễn ra tự nhiên khi bạn chìm vào giấc ngủ và thường mất khoảng 70–90 phút để xuất hiện giai đoạn REM đầu tiên. Vì vậy, bạn nên thư giãn cơ thể trước khi ngủ, giữ không gian nghỉ ngơi yên tĩnh, thoải mái và duy trì giờ đi ngủ, thức dậy đều đặn mỗi ngày. 

Bên cạnh đó, hãy đảm bảo ngủ đủ thời gian cần thiết để cơ thể trải qua nhiều chu kỳ ngủ liên tiếp. Lưu ý rằng không thể chủ động đi thẳng vào giấc ngủ REM hoặc kiểm soát chính xác thời điểm bắt đầu giai đoạn này, bởi đây là một phần tự nhiên trong chu kỳ ngủ của con người. 

4. Giấc ngủ REM bao nhiêu là tốt?

Ở người trưởng thành khỏe mạnh, giấc ngủ REM thường chiếm khoảng 20–25% tổng thời gian ngủ mỗi đêm. Với thời lượng ngủ từ 7–9 giờ, giai đoạn này tương đương khoảng 1,5–2 giờ. Tuy nhiên, tỷ lệ REM có thể thay đổi tùy theo độ tuổi, tình trạng sức khỏe và đặc điểm giấc ngủ của từng người. Trẻ sơ sinh thường có tỷ lệ REM cao hơn đáng kể, trong khi tỷ lệ này có xu hướng giảm dần khi trẻ lớn lên.

Bên cạnh tổng thời lượng REM, sự phân bố các giai đoạn ngủ trong đêm cũng rất quan trọng. REM thường xuất hiện lần đầu sau khoảng 70–90 phút kể từ khi bắt đầu ngủ và kéo dài hơn ở những chu kỳ gần sáng. Vì vậy, nếu thường xuyên ngủ không đủ giấc hoặc thức dậy quá sớm, bạn có thể bỏ lỡ một phần đáng kể thời lượng REM vào cuối đêm.

5. Cách cải thiện để có một giấc ngủ REM chất lượng

Dưới đây là bảng tổng hợp những cách giúp hỗ trợ giấc ngủ REM hiệu quả hơn mà bạn có thể tham khảo:

Cách thực hiện	Đặc điểm nổi bật
Duy trì giờ ngủ cố định	Đi ngủ và thức dậy vào cùng khung giờ mỗi ngày giúp ổn định nhịp sinh học, hỗ trợ chu kỳ ngủ diễn ra đều đặn.
Ngủ đủ giấc mỗi đêm	Người trưởng thành nên ngủ khoảng 7–9 giờ mỗi đêm để cơ thể có đủ thời gian trải qua các giai đoạn non-REM và REM.
Hạn chế caffeine vào buổi chiều tối	Cà phê, trà đặc và nước tăng lực có thể khiến bạn khó ngủ hoặc làm gián đoạn giấc ngủ.
Tránh sử dụng rượu bia trước khi ngủ	Rượu bia có thể làm thay đổi cấu trúc giấc ngủ, gây thức giấc giữa đêm và ảnh hưởng đến giấc ngủ REM.
Thư giãn trước giờ đi ngủ	Đọc sách, nghe nhạc nhẹ hoặc tập hít thở chậm giúp giảm căng thẳng và tạo điều kiện để cơ thể dễ đi vào giấc ngủ.
Tạo môi trường ngủ phù hợp	Giữ phòng ngủ yên tĩnh, tối và mát mẻ ở mức dễ chịu giúp hạn chế những tác động gây gián đoạn giấc ngủ.
Hạn chế thiết bị điện tử trước khi ngủ	Giảm tiếp xúc với ánh sáng mạnh từ điện thoại, máy tính vào buổi tối có thể hỗ trợ nhịp sinh học và quá trình đi vào giấc ngủ.
Tập thể dục thường xuyên	Hoạt động thể chất đều đặn giúp hỗ trợ chất lượng giấc ngủ; nên tránh tập luyện cường độ cao quá sát giờ đi ngủ nếu khiến bạn khó thư giãn.
Tiếp xúc với ánh sáng tự nhiên ban ngày	Dành thời gian ngoài trời vào buổi sáng giúp điều hòa nhịp sinh học, hỗ trợ chu kỳ thức – ngủ ổn định hơn.

6. Câu hỏi thường gặp

Giấc ngủ REM là một phần quan trọng trong chu kỳ ngủ tự nhiên, góp phần củng cố trí nhớ, hỗ trợ khả năng học tập và duy trì sức khỏe tinh thần. Hiểu rõ giấc ngủ REM là gì, có vai trò như thế nào và thời lượng bao nhiêu là phù hợp sẽ giúp bạn chủ động hơn trong việc chăm sóc giấc ngủ mỗi ngày. Hãy duy trì thói quen sinh hoạt khoa học, ngủ đủ giấc và xây dựng không gian nghỉ ngơi thoải mái để cơ thể có điều kiện phục hồi, từ đó nâng cao chất lượng cuộc sống.